ΓΡΑΦΗΜΑΤΑ/GRAPHS

Συγραφέας Πάνος Κωνσταντόπουλος

O σχεδιασμός της πληροφορίας (information design) είναι ένας τομέας της γραφιστικής με ιδιαίτερη σημασία και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Είναι ένα από τα πιο πολύπλοκα και σύνθετα τμήματα του σύγχρονου design.
Στον δύσκολο αυτό χώρο ο εκλεκτός συνάδελφος Πάνος Κωνσταντόπουλος, μετά από 12 χρόνια εμπειρίας και συνεχούς εξερεύνησης, έχει να παρουσιάσει έναν μεγάλο όγκο δουλειάς εξαιρετικής ποιότητας.

Ευρηματικός και ευφάνταστος, ακριβής και έγκυρος, ο σχεδιασμός του έχει βοηθήσει χιλιάδες αναγνώστες να κατανοήσουν σύνθετες πληροφορίες, γρήγορα και εύκολα μέσα από γραφήματα, χάρτες και πίνακες που έχει δημιουργήσει όλα αυτά τα χρόνια για την εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ».


Σεραφείμ Φυντανίδης, Δημοσιογράφος (Διευθυντής στην εφημερίδα «ΕΛEYΘEPOTYΠIA» από το 1976 έως το 2007)

Οταν πρωτοδούλεψα στις εφημερίδες πριν από πέντε δεκαετίες, οι σελίδες τους δεν είχαν τίποτε κοινό με αυτές που βλέπουμε σήμερα. Ηταν πηγμένες σε τίτλους και γράμματα. Οι φωτογραφίες, όλες ασπρόμαυρες, ήταν ελάχιστες. Ελάχιστες και οι σελίδες σε σχέση με το σήμερα. Εξασέλιδα, οχτασέλιδα, σπάνια 10σέλιδα ή 12σέλιδα – και αυτό μόνο τις Κυριακές. Θυμάμαι την «Ελευθερία» του αείμνηστου Πάνου Κόκκα για την οποία το «σλόγκαν» ήταν: Η «Ελευθερία» είναι δημοκρατική και την Κυριακή, 12σέλιδος!
Η ειδησεογραφία, όπως και ο σχολιασμός, ήταν κατά πλειοψηφία εσωτερική, ελληνοκεντρική. Μόνο τα πολύ σημαντικά γεγονότα, όπως η δολοφονία του Τζων Κέννεντυ ή αργότερο το Βιετνάμ, είχαν θέση στις πρώτες σελίδες. Αλλά, να μην ξεχνάμε ότι και οι τηλεπικοινωνίες, ακόμα και οι εσωτερικές, ήταν φτωχές και στοίχιζαν πανάκριβα.
Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Οι εφημερίδες έχουν ανά πάσα στιγμή στη διάθεσή τους πακτωλούς πληροφοριών από όλο τον κόσμο, όπως και φωτογραφιών, χαρτών και διαγραμμάτων. Σήμερα, ο αναγνώστης –ιδίως ο βιαστικός – για να κατανοήσει ένα ειδησεογραφικό θέμα, χρειάζεται τη βοήθεια και των χαρτών και κυρίως των διαγραμμάτων. Ετσι, δημιουργήθηκε και στην Ελλάδα η ειδικότητα του γραφίστα. Αυτού, δηλαδή, που παίρνει το θέμα και το εικονογραφεί. Με καμπύλες, μπάρες, «πίτες», πίνακες, χάρτες, οργανογράμματα, κειμενογράμματα και άλλα βοηθητικά μικρά κείμενα. Είναι μια δύσκολη ειδικότητα, που απαιτεί, εκτός από την κατανόηση των θεμάτων, εφευρετικότητα αλλά και καλλιτεχνικό ένστικτο. Το γράφημα πρέπει να είναι και κατανοητό αλλά και αισθητικά ωραίο.

Είχα την τύχη να συνεργαστώ στην «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ» με τον Πάνο Κωνσταντόπουλο επί 10 χρόνια. Είναι από τους κορυφαίους του είδους στον ελληνικό Τύπο. Συγκεντρώνει όλες τις ιδιότητες που προανέφερα, αλλά είχε και κάτι άλλο: Ηταν χαρά να δουλεύεις μαζί του. Πρόθυμος, συνεργάσιμος και αυτό που λέμε «χρυσό παιδί». Πάντα με το χαμόγελο. Ποτέ δεν θυμάμαι να μου έσπασε τα νεύρα.

Αντίθετα, μου έφτιαχνε τη διάθεση.
Με πολλή χαρά μου, τώρα, βλέπω μερικά από τα δημιουργήματά του, από το 1996 έως το 2008, να συγκεντρώνονται σε ένα βιβλίο. Το ξεφύλλισα και τα απόλαυσα. Εκτός του ότι συγκινήθηκα, καθώς μου ήρθαν στον νου αμέτρητες νύχτες στην «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ», νύχτες με ένταση αλλά πάντα με καλή, συναδελφική διάθεση. Και αυτό δεν το λέω μόνο για τον Πάνο, αλλά και για τα άλλα παιδιά του γραφιστικού τμήματος.

Αυτό το βιβλίο μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για όσους νέους θέλουν να ακολουθήσουν την ειδικότητα του γραφίστα. Είναι άψογο. Και εύχομαι στον Πάνο να συνεχίσει με τον ίδιο ενθουσιασμό και το ίδιο μάτι τη δουλειά του. Και σύντομα να απολαύσουμε ένα νέο βιβλίο του.

Eνα «γράφημα» είναι χίλιες λέξεις (ίσως και περισσότερες…)
Δημήτρης Θ. Αρβανίτης, σχεδιαστής, μέλος της Αlliance Graphic International

Η μία και μοναδική επανάσταση που συνέβη στις γραφικές τέχνες, από την εποχή της πρώιμης τυπογραφίας του Γουτεμβέργιου, είναι αυτή της ψηφιοποίησης. Οι εφημερίδες πέρασαν σχεδόν άμεσα στη νέα τεχνολογία και άρχισαν να σκέπτονται με νέους τρόπους. Δοκίμασαν κάθε εκδοχή και δυνατότητα των νέων εργαλείων και, διατηρώντας τη συνείδηση ότι εργάζονται για την ιστορία του εφήμερου, κατόρθωσαν να περάσουν στη νέα εποχή από τα πρώτα μέσα τα οποία αποδέχτηκαν τις νέες συνθήκες στην οπτική επικοινωνία. Το προτέρημα να ζουν στο απόλυτο παρόν μπορεί να φαίνεται πως ξεπεράστηκε από την τηλεοπτική φόρμα του «ακαριαίου» ρεπορτάζ, αλλά θα αποτελούν πάντοτε το ντοκουμέντο και την ανάλυση για μια επιπλέον ανάγνωση και αφομοίωση της είδησης.

Οι εφημερίδες του 21ου αιώνα μπορεί να έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά στην εμφάνισή τους μ’ αυτές του περασμένου αιώνα, αν θέλουμε να τις χρονολογήσουμε, αλλά μια προσεκτική ματιά με τα «φύλλα» των αρχών της δεκαετίας του ’90 μάς αποκαλύπτει τεράστιες δομικές αλλαγές.

Eνα πλήθος προβλημάτων ή καλύτερα καθημερινών τεχνικών δυσκολιών έχουν ήδη ξεπεραστεί και απομένουν το ταλέντο, το κύρος και η ευέλικτη αντίδραση στη διαχείριση των ειδήσεων και των θεμάτων μέσα σε ένα σχεδιαστικό περιβάλλον που σκοπεύει στην ευαναγνωσιμότητα και την ορθολογιστική τυπογραφική σύνθεση.
Η εφημερίδα δεν αρκεί να είναι έγκυρη, χρειάζεται και να φαίνεται. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, η ποιότητα στον τομέα σχεδίασης και παραγωγής ανήλθε σε υψηλούς δείκτες με τη χρήση καλοσχεδιασμένων γραμματοσειρών, άρτιων φωτογραφιών και εξελιγμένων εκτυπώσεων.

Μέσα σε μια κατάσταση τεχνικής ευφορίας, μια νέα εφαρμογή άρχισε να εμφανίζεται και να κατακτά έδαφος σε σχέση με τη φωτογραφία και το σκίτσο. Eγινε γνωστή με τον όρο «γράφημα» και η «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ» ήταν μία από τις ελάχιστες εφημερίδες που επένδυσαν στη νέα εφαρμογή των γραφημάτων.

Στο graphic design πρωτεύοντα ρόλο και σπουδαιότητα κατέχει ο σχεδιασμός εταιρικών σημάτων και ταυτότητας. Η ενασχόληση με τον σχεδιασμό λογότυπων τοποθετεί τον σχεδιαστή σε προνομιακή θέση λόγω του βαθμού δυσκολίας που εμπεριέχεται σε κάθε σχεδίαση ενός πρωτότυπου σήματος. Το σήμα πρέπει να λέει τα πάντα, χωρίς λόγια. Τα γραφήματα ανήκουν σ’ αυτήν τη κατηγορία. Αποτελούν το βαρύ πυροβολικό της πρώτης ύλης στην οπτικοποίηση των θεμάτων της εφημερίδας. Μέγας αντίπαλος είναι ο χρόνος και οι ταχύρρυθμες διαδικασίες που απαιτούνται για την ολοκλήρωση της προετοιμασίας του καθημερινού φύλλου για την τελική εκτύπωση.

Ο συντάκτης πρέπει να ενημερώσει τον σχεδιαστή προσφέροντάς του κάθε πληροφορία σχετική με το ζητούμενο και ο σχεδιαστής να συλλάβει τη λεπτομέρεια που θα απογειώσει την ιδέα του. Ο χώρος που θα του δοθεί πρέπει να ανταποκρίνεται απόλυτα στην αξία του αριθμού των λέξεων που θα παραχωρήσουν τη θέση τους στο γράφημα.

O,τι προτείνει, πρέπει να αφηγείται μια ιστορία, μικρή ή μεγάλη, με αρχή, μέση και τέλος. Να έχει ένα άρτιο σενάριο και να υπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο το ρεπορτάζ ή το θέμα. Αυτό οφείλει να συμβαίνει σε κάθε είδος γραφήματος, είτε αυτό περιγράφει τον εκτροχιασμό μιας αμαξοστοιχίας είτε καταγράφει τα ποσοστά μιας δημοσκόπησης.
Τα στοιχεία που χρησιμοποιεί ο σχεδιαστής είναι τα σχήματα, τα χρώματα και το ταλέντο του να συνθέτει εικόνες και ιστορίες.

Δύσκολη δουλειά κι ακόμα πιο δύσκολη για τους ρυθμούς της εφημερίδας. Ο σχεδιαστής δεν έχει την πολυτέλεια να «σκεφτεί δύο φορές». Συχνά πρέπει να συμπεριφερθεί σαν μουσικός της τζαζ που επιχειρεί μια έξοδο αυτοσχεδιασμού. Τα ενδεχόμενα λάθη του θα αποτελέσουν τη χρυσή εμπειρία του για να τα ελαχιστοποιήσει τις επόμενες φορές. Να βάλει γκολ, έστω κι αν τον κρατούν από τα πόδια.

Να δώσει στον αναγνώστη την ευκαιρία να συλλάβει το θέμα, διαθέτοντας τον ελάχιστο χρόνο που θα απαιτούνταν για μια περιφραστική ανάλυση.

Ο Πάνος Κωνσταντόπουλος είναι μαθημένος στα δύσκολα. Τον γνωρίζω μέσα από διάφορες εξειδικεύσεις της δουλειάς του. Δεν αρκεί να του αναγνωρίσω το όποιο ταλέντο, που σίγουρα διαθέτει. Το σπάνιο προσόν του είναι ότι ανήκει στην πρώτη γενιά σχεδιαστών που ασχολήθηκαν με τα γραφήματα, χωρίς να έχουν πίσω τους σημεία αναφοράς και δεκάδες βοηθήματα, όπως συμβαίνει με άλλα είδη του graphic design, όχι μόνο στον τόπο μας αλλά και σε άλλες, πιο αναπτυγμένες αγορές.

Τα γραφήματά του στην «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ» με κάνουν να πιστεύω πως θα ήταν, αν το αποφάσιζε, ένας ικανός κινηματογραφιστής ή ένας καλύτερος story border. Λιτά, άκρως δομημένα, περιεκτικά, καθαρά και δυναμικά, θα αποτελέσουν παραδείγματα της προϊστορίας του είδους στον ελληνικό Tύπο και οι αυριανοί σχεδιαστές θα διδαχθούν μέσα από αυτά την πειθαρχία, την αποφασιστικότητα και τη δυναμική που διαθέτει για να εξιστορεί τα γεγονότα.

Το Δ.Σ. της Ενωσης Γραφιστών Ελλάδας
O σχεδιασμός της πληροφορίας (information design) είναι ένας τομέας της γραφιστικής με ιδιαίτερη σημασία και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Είναι ένα από τα πιο πολύπλοκα και σύνθετα τμήματα του σύγχρονου design. Στον δύσκολο αυτό χώρο ο εκλεκτός συνάδελφος Πάνος Κωνσταντόπουλος, μετά από 12 χρόνια εμπειρίας και συνεχούς εξερεύνησης, έχει να παρουσιάσει έναν μεγάλο όγκο δουλειάς εξαιρετικής ποιότητας. Ευρηματικός και ευφάνταστος, ακριβής και έγκυρος, ο σχεδιασμός του έχει βοηθήσει χιλιάδες αναγνώστες να κατανοήσουν σύνθετες πληροφορίες, γρήγορα και εύκολα μέσα από γραφήματα, χάρτες και πίνακες που έχει δημιουργήσει όλα αυτά τα χρόνια για την εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ».

Η Ενωση Γραφιστών Ελλάδας υποστηρίζει με συνέπεια κάθε ενέργεια που συμβάλλει στην ανάπτυξη του design στην Ελλάδα. Για τον λόγο αυτό χαιρετίζει αυτή την έκδοση η οποία θα αποτελέσει στο μέλλον σημείο αναφοράς και πολύτιμη πηγή πληροφορίας για τους νέους γραφίστες αλλά και για όλους τους επαγγελματίες από τον χώρο της οπτικής επικοινωνίας που βλέπουν το design σαν ένα αποτελεσματικό εργαλείο που βοηθά στην επικοινωνία και στη μεταφορά της γνώσης.

Έκθεση γραφημάτων του σχεδιαστή Πάνου Κωνσταντόπουλου, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του πραγματοποιήθηκε στην Ενωση Γραφιστών Ελλάδας Πέμπτη 10 Απριλίου 2008.